به گزارش مشرق، اعتراض‌های دانش‌آموزی در فرانسه که ابتدا با مطالبات آموزشی و اعتراض به وضعیت مدارس آغاز شد، اکنون به یکی از جدی‌ترین چالش‌های دولت «سباستین لوکورنو» تبدیل شده است؛ جنبشی که در کمتر از دو هفته از حومه پاریس به نقاط مختلف کشور گسترش یافته، صدها مدرسه را تعطیل یا فعالیت آنها را مختل کرده و در برخی مناطق به درگیری میان معترضان و نیروهای پلیس، آتش‌سوزی و تخریب مدارس انجامیده است.
روزنامه «لوموند» در توصیف وضعیت موجود از تعبیر قابل توجهی استفاده کرده و نوشته است که گسترش اعتراض‌های جوانان به دولت «عرق سرد» داده است؛ تعبیری که بیش از آنکه صرفاً به گستردگی اعتراض‌های فعلی اشاره داشته باشد، باید در چارچوب تجربه تاریخی فرانسه از جنبش‌های جوانان فهمیده شود.
اعتراض از مدرسه شروع شد، اما به خیابان رسید
ریشه این اعتراض‌ها به حدود دو هفته قبل بازمی‌گردد؛ زمانی که دانش‌آموزان یک دبیرستان در حومه پاریس اعتراض خود را آغاز کردند. مطالبات اولیه چندان پیچیده نبود: کمبود معلم، کلاس‌های شلوغ، فرسودگی ساختمان‌های آموزشی، برنامه‌های درسی سنگین و نگرانی درباره آینده تحصیلی و سازوکار پذیرش دانشگاهی.
اما مسئله‌ای که شاید در ابتدا یک اعتراض صنفی و آموزشی به نظر می‌رسید، خیلی سریع از محدوده یک مدرسه فراتر رفت. روز پنجشنبه بیش از هزار دبیرستان در سراسر فرانسه درگیر اعتصاب، تجمع یا اعتراض بودند و حدود یک چهارم دبیرستان‌های کشور به نوعی تحت تأثیر این تحولات قرار گرفتند.
روز جمعه نیز بیش از ۴۰۰ مدرسه تعطیل یا فعالیت آموزشی آنها مختل شد. اعتراض‌ها به دانشگاه‌ها نیز سرایت کرد و شماری از مراکز دانشگاهی درگیر تجمع یا مسدود شدن شدند.
با گسترش اعتراض‌ها، چهره جنبش نیز تغییر کرد. در کنار تجمع‌های مسالمت‌آمیز و مطالبات آموزشی، در برخی شهرها درگیری با پلیس، پرتاب اشیا، آتش زدن سطل‌های زباله و ساختمان‌ها و حتی آتش‌سوزی در ورودی برخی مدارس رخ داد. در نانت، آتش‌سوزی در ورودی یک دبیرستان از جمله حوادثی بود که نگرانی دولت را تشدید کرد.
ابعاد ناآرامی‌ها؛ از بازداشت‌ها تا آسیب به مدارس
اعتراضات دانش‌آموزی در فرانسه که از هفته گذشته و در اعتراض به کمبود منابع آموزشی، کلاس‌های شلوغ و کمبود معلم آغاز شده، روز پنجشنبه با گسترش به دانشگاه‌ها و افزایش شمار بازداشت‌ها وارد مرحله تازه‌ای شد.
وزیر کشور فرانسه اعلام کرد که از روز دوشنبه تاکنون بیش از پنج هزار نفر در جریان اعتراض‌های دانش‌آموزی و دانشجویی در این کشور بازداشت شده‌اند.به گفته وی، حدود ۸۵ درصد از بازداشت‌شدگان زیر سن قانونی هستند و بیشتر آنها را دانش‌آموزان مدارس تشکیل می‌دهند. تنها در روز پنجشنبه نزدیک به دو هزار نفر بازداشت شدند و صدها نیروی پلیس، ژاندارمری و آتش‌نشانی نیز در جریان ناآرامی‌ها زخمی شدند. گزارش‌های بعدی نیز از افزایش شمار بازداشت‌ها در جریان این اعتراض‌ها حکایت دارد.
همچنین اعلام شده است که ۳۰۵ نفر از نیروهای پلیس و ژاندارمری در جریان این اعتراض‌ها آسیب دیده‌اند.
گزارش‌ها همچنین حاکی از آن است که حدود ۴۰۰ مدرسه به دلیل اعتراض‌ها تعطیل شده و خدمات آموزشی در آنها تنها به‌صورت غیرحضوری ارائه می‌شود. همچنین ۱۷۰ دانش‌آموز در جریان ناآرامی‌ها آسیب دیده‌اند.
روز چهارشنبه نیز حدود ۶۰۰ نفر بازداشت شدند و مقام‌های فرانسوی آنها را به ایجاد آتش‌سوزی و حمله به نیروهای پلیس متهم کردند.
اعتراض‌ها در شهرهایی از جمله لیون، لیل و سن‌دنی با مسدود شدن ورودی مدارس همراه بوده و در برخی موارد نیز سطل‌های زباله به آتش کشیده شده و اشیایی به سمت نیروهای پلیس پرتاب شده است.
در همین حال، نخست‌وزیر فرانسه روز پنجشنبه خواستار برگزاری نشست فوق‌العاده برای بررسی ابعاد این بحران شد.
شلیک پلیس فرانسه به صورت نوجوان معترض
واکنش مقامات فرانسوی؛ «خشونت توجیه‌پذیر نیست.»
همزمان با گسترش ناآرامی‌ها در نقاط مختلف فرانسه، سیاستمداران این کشور مواضع متفاوتی درباره اعتراض‌های دانش‌آموزی و درگیری‌های رخ‌داده اتخاذ کرده‌اند؛ برخی بر ضرورت توجه به مطالبات دانش‌آموزان تأکید کرده و برخی دیگر خشونت در جریان اعتراض‌ها را محکوم کرده‌اند.
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، گفت که می‌تواند «نگرانی و خشم» دانش‌آموزان معترض را درک کند، اما تأکید کرد که «هیچ‌یک از این بحث‌ها و هیچ‌یک از این نگرانی‌ها، خشونت را توجیه نمیکند».
سباستین لوکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، نیز اظهار داشت که «مشکلات دبیرستان‌ها باید شنیده و برطرف شود» و افزود: «خشونت باید بدون هیچ ابهامی محکوم شود و عاملان آن باید پاسخگوی اقدامات خود باشند.»
مارین لوپن، نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری از حزب راست‌گرای اجتماع ملی، گفت: «این دیگر اعتراض دانش‌آموزان دبیرستانی نیست، بلکه شورش‌هایی است که توسط افراد حرفه‌ای سازماندهی شده و نمایندگان حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر بر آن نظارت دارند.»
در مقابل، ژان‌لوک ملانشون، رهبر حزب چپ رادیکال فرانسه تسلیم‌ناپذیر، گفت حزب او «خواهان روش‌های غیرخشونت‌آمیز مبارزه شده است» و از دولت خواست «به جای به راه انداختن یک نبرد سیاسی جناحی، به مطالبات پاسخ دهد».
کابوس ۱۹۶۸ دوباره زنده شده است؟
اما آنچه این اعتراض‌ها را برای دولت فرانسه حساس‌تر می‌کند، صرفاً تعداد معترضان یا شدت درگیری‌ها نیست؛ بلکه سابقه تاریخی فرانسه در مواجهه با جنبش‌های جوانان است.
در حافظه سیاسی فرانسه، «مه ۱۹۶۸» همچنان یک نقطه عطف است. آن اعتراض‌ها از دانشگاه‌ها آغاز شد، اما خیلی سریع به اعتصاب گسترده کارگران و بحرانی سیاسی و اجتماعی تبدیل شد و دولت شارل دوگل را با یکی از دشوارترین بحران‌های دوران خود مواجه کرد.
کابوس ۱۹۶۸ دقیقاً همین است؛ اینکه یک اعتراض دانشجویی و جوانان، از یک مطالبه محدود فراتر برود و بخش‌های دیگر جامعه را نیز به خیابان بکشاند.
به همین دلیل، هر جنبش گسترده جوانان در فرانسه می‌تواند حساسیت ویژه‌ای در میان دولت و نهادهای سیاسی ایجاد کند؛ به‌خصوص زمانی که اعتراض‌ها از محیط‌های آموزشی خارج شده و پای گروه‌های اجتماعی و سیاسی دیگر نیز به میان بیاید.
در همین چارچوب است که تعبیر «عرق سرد» لوموند اهمیت پیدا می‌کند. مسئله فقط این نیست که چند صد مدرسه تعطیل شده یا گروهی از دانش‌آموزان به خیابان آمده‌اند. نگرانی اصلی این است که یک اعتراض نسلی، در شرایطی که جامعه فرانسه با مجموعه‌ای از مشکلات اقتصادی و سیاسی روبه‌روست، بتواند به یک بحران گسترده‌تر تبدیل شود.
بحران آموزشی در سایه بحران سیاسی
با این حال، نباید علت شکل‌گیری اعتراض‌ها را صرفاً به فعالیت یک حزب سیاسی نسبت داد. گزارش‌های رسانه‌های فرانسوی نشان می‌دهد اعتراض اولیه در حومه پاریس عمدتاً با مطالبات مستقیم دانش‌آموزان شکل گرفت و شبکه‌های اجتماعی نیز نقش مهمی در گسترش سریع آن داشتند.
در مقابل، دولت فرانسه و برخی نهادهای امنیتی مدعی شده‌اند که حزب «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» و جریان‌های چپ افراطی در تشدید و جهت‌دهی اعتراض‌ها نقش داشته‌اند. برخی گزارش‌های اطلاعاتی نیز از فعالیت این جریان‌ها سخن گفته‌اند. با این حال، این ادعاها از سوی حزب مذکور رد شده و درباره میزان نقش سازمان‌یافته جریان‌های سیاسی در این اعتراض‌ها اختلاف نظر وجود دارد.
بنابراین باید میان دو واقعیت تفکیک قائل شد: نخست، اعتراض‌های واقعی دانش‌آموزان به وضعیت آموزش و آینده تحصیلی؛ دوم، ورود بازیگران سیاسی و گروه‌های مختلف به جنبشی که پس از آغاز آن شکل گسترده‌تری پیدا کرده است.
در پس این اعتراض‌ها، یک مسئله اقتصادی مهم نیز قرار دارد. دولت فرانسه در شرایطی با مطالبات افزایش هزینه‌های آموزشی مواجه شده که همزمان تلاش می‌کند بودجه سال ۲۰۲۷ را با کاهش هزینه‌ها تنظیم کند. دولت برای سال آینده از صرفه‌جویی ده‌ها میلیارد یورویی سخن گفته و بدهی عمومی فرانسه نیز در سطح بسیار بالایی قرار دارد.
این یعنی دولت دقیقاً در شرایطی قرار گرفته که معترضان خواهان منابع بیشتر برای آموزش هستند، اما دولت برای کنترل کسری بودجه ناچار به محدود کردن رشد هزینه‌هاست.
از سوی دیگر، واکنش پلیس نیز به یکی از بخش‌های حساس بحران تبدیل شده است. دولت بر ضرورت مقابله با خشونت و حفاظت از مدارس و کارکنان تأکید دارد، اما منتقدان نسبت به شیوه برخورد نیروهای امنیتی با نوجوانان معترض انتقاد کرده‌اند.
دولت اکنون تلاش کرده همزمان دو مسیر را دنبال کند: برخورد با خشونت و باز کردن مسیر گفت‌وگو با دانش‌آموزان، والدین و اتحادیه‌های آموزشی.
جمع‌بندی
آنچه امروز در خیابان‌های فرانسه می‌گذرد، نه صرفاً یک اعتراض دانش‌آموزی است و نه می‌توان آن را به یک جریان سیاسی خاص تقلیل داد. یک مطالبه واقعی درباره وضعیت آموزش با بحران بودجه‌ای، نارضایتی اجتماعی و رقابت سیاسی در آستانه انتخابات ۲۰۲۷ تلاقی پیدا کرده است.
تجربه مه ۱۹۶۸ نشان داده که حساسیت دولت فرانسه نسبت به اعتراض جوانان بی‌دلیل نیست؛ یک اعتراض محدود می‌تواند در شرایط مناسب به جنبشی بسیار بزرگ‌تر تبدیل شود. با این حال، هنوز برای مقایسه مستقیم وقایع امروز با ۱۹۶۸ زود است.
نقطه تعیین‌کننده برای دولت فرانسه این خواهد بود که آیا می‌تواند مطالبات آموزشی را از خشونت و کشمکش سیاسی جدا کند یا نه. اگر اعتراض‌ها همچنان گسترش پیدا کند و پاسخ دولت عمدتاً امنیتی باشد، احتمال آن وجود دارد که مسئله‌ای که از کلاس‌های درس آغاز شده، به عرصه‌ای وسیع‌تر از آموزش کشیده شود؛ همان چیزی که شاید بیش از همه، خاطره ۱۹۶۸ را برای پاریس زنده کرده است.
۱۵:۱۸ - ۱۴۰۵/۰۷/۱۱
